جمعيت :
دقيقاً سابقه سكونت در ساربوک مشخص نيست. وجود چندين قبرستان كه كسي از سابقه و قدمت آنها خبر موثق نداردحاکی از دیرینه بودن ساربوک است . ساربوک يكي از قديمي تري روستا هاي بلوچستان است . و داراي قلعه بوده و روستايي خان نشين است.
دهستان ساربوک ، سكونتگاه پر جمعيتي است و جمعيت آن بالغ بر ۱۶۰۰۰ نفر مي باشد. اكثر جمعيت آن در گروه سني جوانان قرار دارند ، ميزان مهاجرت جمعيت آن بسيار بالاست ، جوانان جهت كار به كشورهاي عربي يا شهرهاي استان براي كار و تحصيل مهاجرت مي كنند.
بعد خانوارهاي شهر حدود ۵تا۷ نفر است.
محلات روستاي ساربوک:
ساربوک داراي ۷ محل مي باشد كه عبارتند از :
1- کلات بازار
2- بازار تولگانی
3- برزاد بازار
4- بازار مورتینسی ها
5- بازار دن سری ها
6- پشت بازار
7- بازار عشایر
اين روستا داراي شكل طولي مي باشد ، محله برزاد پرجمعيت ترين محله است و محله پشتی كم ترين جمعيت را دارد.پ .محله كلات يا بازار محل استقرار خان بوده است و قلعه خان در آن قراردارد. محله تولگانی ، مراكز آموزشي و ادارات دولتي و فروشگاه ها را در خود جاي داده است.
طوايف مختلف روستاي ساربوک:
۱-طایفه حاکم:این طایفه در قدیم حاکمیت ساربوک را بر عهده داشتند.
۲- طايفه رئيسي:
مهم ترين و بزرگترين طايفه روستاي ساربوک رئيس ها هستند. ايشان از مالكيت زمين ، آب و نخ و باغات برخوردار هستند. بيشتر افراد باسواد و تحصيل كرده اين روستا را افراد اين طايفه تشكيل مي دهند و اكثر ساكنين رئيس اين روستا، با هم رواب خويشاوندي دارند.
۲- طايفه درزاده :
بعد از طايفه رئيسي بيشترين درصد جمعيت ساكن در ساربوک را تشكيل مي دهند و در محلات کلات ساكن هستند. ازدواج آنها به صورت درون گروهي است. درزاده ها مالكيت آب و زمين كشاورزي را بر عهده ندارند ، ولي در كارهاي كشاورزي به رئيس ها كمك مي كنند.
۳- طايفه داوودي ها( اُستا ):
در محله برزاد ساكن هستند. از طريق تهيه ادوات كشاورزي براي طايفه رئيسي امرار معاش مي كرده اند. اُستا پیر بخش مشهورترين فرد اين طايفه بوده است.
۴- طايفه نوكري:
در محله دن سرساكن هستند. و پايين ترين گروه اجتماعي ساكن در روستا هستند. اكثر جوانان اين طايفه به كارگري و كار ساختماني و حفر چاه مشغول هستندف ميزان تحصيلات آنها پايين است.
مهاجرت :
مهاجرت از ساربوک به ساير نواحي به دو دسته تقسيم مي شود:
1- مهاجرت به كشورهاي عربي و پاكستان
2- مهاجرت به ساير شهرهاي ايران
1- مهاجرت به ساير شهرهاي كشور مشتمل است بر :
· كارمندان دولت:
جمع كثيري از ساربوکی هایی كه به استخدام نهادها و ارگانهاي دولتي درآمده اند، به شهرهايي چون نيكشهر ، چابهار ، كنارك ، مهاجرت نموده اند كه انگيزه اشتغال دارد.
· دانشجويان:
با توجه به قابل توجه بودن دانشجويان روستاي مذكور خيلي از اين افرادمجبورند براي تحصيل در مراكز تربيت معلم ، دانشگاه هاي دولتي و آزاد به چابهار ، زاهدان و زابل مهاجرت نمايند.
· دانش آموزان:
دانش آموزان زيادي قبل از تأسيس دبيرستان پسرانه براي تحصيل در دوره متوسطه به زاهدان ، چابهار ، ايرانشهر و نيكشهر مهاجرت مي كردند. اين نوع مهاجرت قدمتي چند دهه دارد.
3- مهاجرت به خارج از كشور:
الف- مهاجرت به كشورهاي پاكستان:
انگيزه اين مهاجرت ها به دلايل سياسي و تغيير حكومت پس از سال 1358 در ايران صورت گرفت. در اثر آن تعدادي از جوانان ساربوکی به كشورهاي مختلف آسيايي و اروپايي سفر كردند.
ب-مهاجرت به كشورهاي عربي:
مهاجرت به كشورهاي عربي بيشتر انگيزه اشتغال دارد. جوانان و بزرگسالان جزء مهاجرين هستند. حدود ۷۵% مهاجرت ها به كشور عمان صورت مي گيرد و ۲۵% ديگر به كشورهاي امارات متحده عربي و قطر صورت مي گيرد. شايد تاريخ كشور عمان را به مردم مهاجراين روستا در ارتباط بدانيم . مهاجرين كه در گذشته هاي دور به آنجا مهاجرت كرده اند به منصب هاي بزرگ اداري چون ارتش و ساير ادارات دولتي دست يافته اند. مهاجرين پس از سفر به پاكستان با اخذ رواديد و ويزاي آن كشور به عمان مهاجرت مي نموده اند، و اقامت آن كشور را بدست آورده اند.ساربوکی ها پس از هر سفر هر ماه مقداري پول براي خانواده هاي خود ارسال مي كنند. مسافرين برگشته از سفر اجناسي از قيل « لباسهاي زنانه و مردانه ، صابون و شامپو ، كيف و كفش ، شربت و شكلات ، ظبط و راديو ، انواع لوازم آرايشي و بهداشتي و مواد غذايي » را به همراه مي آوردند. و به هنگام بازگشت « انواع خرما ، لباس هاي سوزن دوزي شده ، گوشت خشك شده ( تباهگ) ، تنباكو ، انواع آجيل و ...» را به عنوان سوغات به آنجا مي برده اند.مهاجرت در گذشته كه وسايط نقليه ، به شكل امروزي گسترش نيافته بود، بصورت دسته جمعي انجام مي شد.كه چند همراه هم به پاكستان و سپس به عمان سفر مي كردنديا از طريق دريا سفر مي كرده اند.مهاجرين در آنجا تحت تأثير فرهنگ كشور مقصد قرار مي گيرند و حتي كلمات زبان انگليسي و عربي را در زبان بلوچي گسترش مي دهند.
سياست و مشاركت مردمي :
ساربوک از گذشته هاي دور يكي از روستا هاي بلوچستان بوده كه با توجه موقعيت جغرافيايي، آب فراوان ، استعدادهاي كشاورزي ، سابقه و قدمت تاريخي و جمعيت ثابت و يكجانشين مورد توجه بوده است شايد به همين دليل ساربوک روستايي خان نشين بوده است. <<میر یار محمدو غلام محمد>>جزء مشهورترين خان هاي ساربوک بوده و هستند. مردم اين روستا در كارهاي سياسي و تعيين سرنوشت خويش علاقه اي وافر دارند . مشاركت 100% در انتخابات شوراهاي دوره اول ودوم و يا انتخابات مجلس شوراي اسلامي ، رياست جمهوري دلايلي بر صحت ادعاي فوق الذكر هستند . هر فرد به هر شخصي كه بخواهد رأي مي دهد ، شايد گسترش سطح سواد ، وجود رسانه هاي ارتباط جمعي ( راديو، تلويزيون ،مجلات و روزنامه ها ) و ارتباط مردم اين دهستان با ساير نواحي داخل و خارج كشور ، زمينه افزايش مشاركت سياسي مردم را بيشتر نموده است .
ويژگي اجتماعي و فرهنگي مردم ساكن ساربوک :
مردم ساربوک راستگو ، سخت كوش ، علاقمند به كار كشاورزي و بردبار هستند. تحمل آنها در برابر مشكلات زياد است . و در دوستي و مهمان نوازي مردم اين ديار شهره عام و خاص هستند. آنها به تفريح و مسافرت بسيار علاقه دارند، همچنين مردم اين ناحيه و روستاهاي اطراف ، ميل وگرايش زیادی طبق سنت پاک رسول(ص) به ازدواج مجدد و چندزني دارند. همچنين تلاق دادن را كاري زشت مي شمرند.بيشتر ازدواج ها ، به صورت خويشاوندي و فاميلي است ، امري كه در بين تحصيل كردگان اين روستا به وفور مشاهده مي شود. از نظر مذهبي سخت پايبند به اعتقادات خود هستند . نماز جمعه در مسجد جامع اين روستا واقع در محله برزاد و تولگانی خوانده مي شود .
باورها:
مردم اين روستا در گذشته به چيزي به اسم پير اعتقاد داشتند. براي تراشيدن سر فرزندان خود به محلي به اسم « پیر سهراب و زیارت کلمت » مي رفتند و با كشتن گوسفند سر بچه هاي خرد سال را مي تراشيدند ولي اين امر در حال حاضر منسوخ شده است . مردم براي رفع برخي از مشكلات خود به نزد روحانيوني كه تعويض مي دهند ، مراجعه مي كنند( روستاي پارگ در شهرستان چابهار ) و اعتقاد خاصي به اين روحانيون دارند. تا رفع رجوع و مشكل كنند. همچنين براي مشخص كردن فردي كه دزدي كرده است ، از آيينه استفاده مي كنند ، البته فقط افرادي خاص به آن اعتقاد دارند. برخي ديگر نيز به « سحر و باطل ن اعتقاد دارند. امري كه بیشتردر میان زنان اين روستا رواج دارد. گواتي يكي از نيروهايي است كه براي رفع بيماري ها استفاده شده است.
داستان ها :
در گذشته ، قبل از زماني كه تلويزيون ، راديو ،ويدئو و ساير وسايل ارتباط جمعي ، كاربد آنها بطور گسترده رايج شود ، معمولاً وقتي جايي شب نشيني مي شد ( زماني در خانواده نوزادي به دنيا مي آمد و خويشان ونزديكان اين خانواده هفت شب پشت سر هم تا پاسي از شب به رسم ششگاني دور هم مي نشستند) فردي از ميان آنها ، قصه مي گفت و حاضرين شنونده بودند.استفاده از ضرب المثل هاي بلوچي هميشه كاربرد دارد :
1- دَستي پَه هَنْگور نَرَسي گُوشْي تُرُپْشِنْ
۲ نامي گِر جاهي بِل
۳- صَبْرَيْ بَرْ شيرِن اِنت
۴- ساد هَما جا دِريت كه بارَگْ تِرِنْت
6- پيرين كَپوت رامَگ نَبيتْ
زناشويي و ازدواج :
قبلاً جوانان زود ازدواج مي كردند ولي با افزايش سطح تحصيلات در اين روستا ازدواج در سن 25 سالگي به بالا براي مردان و 22 سالگي براي زنان روي مي دهد 0 (مگر در مواردي خاص ازدواج در سنين پايين صورت مي گيرد)معمولاً براي خواستگاري از فرد رابطي براي خواستگاري استفاده مي شود كه از طرف خانواده پسر به خواستگاري دختر مي رود. عروسي را در زبان ساربوکی«سیر» مي گويند. در ساربوک رسم بر اين است كه شخص داماد 60 نفر درخت خرما و يك قطعه زمين به اندازه بلوچاني زمين و 30 مثقال طلا به عروس به عنوان جهاز مي دهد. عروسي حدود 3 شبانه روز طول مي كشد . در دوران نامزدي رسم است كه پسر و دختر همديگر را نمي بينند يا خيلي كم مي بينند ، البته در حال حاضر اين مسئله فروكش كرده و روابط بسيار نزديكتر شده است.(دليل آنرا مي توان در بالا رفتن سطح تحصيلات دانست) داماد را در روز عروسي براي استحمام به قنات اطراف مي برند،جوانان همسن و سال او را همراهي مي كنند. برخلاف ساير نقاط ايران ، در اين منطقه داماد به خانه عروس مي رود. پس از مراسم عروسي روز بعد از آن روز ( مبارکی ) خوانده میشود. داماد پس از ازدواج حداقل يك تا چندهفته براساس عرف اين روستا در خانه پدر زن خود باقي مي ماند. زدن «دُهل» به همراه «رقص» در روستاي ساربوک قدمتي ديرينه دارد و مختص اين منطقه مي باشد ولي اين سنت هم در حال از بين رفتن است كه جاي تأمل بيشتر دارد كه توجه بيشتري به آن شود. همه دوست دارند كه اولين فرزند آنها پسر باشد تا بتواند يار و همكار پدرش باشد و اسم پسرشان را نام يكي از اجداد خود انتخاب می كنند تا ياد گذشتگان حفظ شود.
مراسم عزاداري:
عزاداري در اين روستا 3 روز است. مراسم «چهل» و «چهار ماه» و «يك سال» هم مي گيرند. زنان در طول مراسم عزاداري ( پُرس) برگذار میکنند. بعد از فوت يك نفر تا سال فرد فوت شده افراد آن خانه بويژه زنان لباس نو نمي پوشند و به عروسي هم نمي روند.
غذاهاي محلي :
در گذشته هاي نه چندان دور غذاي اصلي مردم اين روستا از غذاهاي زير تشكيل شده بود:
1– برنج : بدليل كشت برنج در اين روستا از گذشته هاي دور ، مردم رئيسي و حاکم بيشتر از برنج استفاده مي كردند.
2- خرما : اكثريت رئيس ها درخت خرما داشته اند و از محصول آن استفاده مي كرده اند. در حالي ساير طوايف ساكن اين روستا كمتر به آن دسترسي داشته اند.
3- چانگال :غذايي است كه از تركيب خرما با نان و روغن به دست مي آيد. آنرا قبل از ظهر مي خورند، افرادي كه كار كشاورزي مي كنند جهت رفع گرسنگي ساعت 10 صبح چانگال مي خورند.
4- حلواي شيرگي : خرما را مي جوشانند ، از آن شيره اي به دست مي آيد، سپس آن را با برنج آسياب شده مي پزند پس از پخت روي آن روغن مي ريزند و صرف مي كنند. بيشتر در هنگامي كه فرزندي به دنيا مي آيد از اين نوع حلووا استفاده مي كنند.
5- نان تيموش : در گذشته كه نانوايي وجود نداشت اين نوع نان را مي پختند ، البته در حال حاضر نيز اين نوع نان پخت مي شود. آرد خمير شده را روي تين داغ مي گذارند و مي پزند، بيشتر در هنگام صبح نان تيموش پخت مي شودو به همراه صبحانه صرف مي شود.
6- تباهگ : در قديم كه يخچال نبود، گوشت را به صورت تباهگ در مي آورند. بر روي گوشت تازه انار آسياب شده مي مالند و آنرا در مقابل نور خورشيد آويزان مي كنند تا خشك شود. تباهگ را همراه برنج بيشتر در ماه مبارك رمضان صرف مي كنند.
7- نارشت :غذایی ساده است که همه ی طوایف ساربوک از ان استفاده میکنند.
مهمترين انواع غذاهايي كه از خرما تهيه مي شود، عبارتند از :
1- چانگال
2- خرما بريج : غذايي است كه از تركيب خرما با آرد و روغن بدست مي آيد.
3- كَتُكْ : خرما نارس را دو قسمت مي كنند ،هسته آنرا جدا مي كنند و آنرا خشك نموده و در فصل زمستان مصرف مي كنند.
4- حارَگ (HARAG) : خرما مضافتي نارس را داخل آب به مدت 4 ساعت مي جوشانند و جلوي آفتاب به مدت 3 روز پهن مي كنند تا خشك شود. اين نوع خرما از مكران به كشورهاي عربي حوزه خليج فارس ارسال مي شود.
5- حلواي شيرگي:قبلا بیان شد.
6- هُمبي نا : خرماي رسيده را داخل كوزه با شيره خرما تركيب مي سازند، كه خرماي همبي بدست مي آيد.
مسکن :
در گذشته هاي نه چندان دور ،مساكن اين منطقه از نوع چوبي بود. با استفاده از مصالح موجود در طبيعت ، شاخ وبرگ و تنه در خت خرما ، مساكن از جنس چوب تهيه مي شدند. ولي در حال حاضر الگوي سكونتي مردم اين روستا عوض شده است. حدو ۱۰۰% مساكن روستاي ساربوک از جنس خشت و گل است. با توجه به ارزاني خشت و موجود بودن گل در اراضي كشاورزي موجود در روستا براي ساختن واحدهاي مسكوني از گل وخشت استفاده شده است . ولي خانه هاي جديدالاحداث از نوع آجري مي باشد. نوع جنس ساختمان با درآود افراد رابطه مستقيم دارد افرادي كه درآمد بالايي دارند بيشتر منازل خود را از سيمان و آجر بنا مي كنند. افرادي كه خارج از ساربوک بويژه در كشورهاي عربي کار مي كنند پولي را براي ساخت منزل به اين روستا روانه مي دارند. در اين روستا علاوه بر واحد هاي مسكوني آپارتماني و آجري، مساكني به اسم « لُوگْ»، « گَرْگِين » وجود دارد.
صنايع دستي :
سوزن دوزي :
سوزن دوزي در اين روستا مثل ساير نواحي بلوچستان به شدت ( حالت رقابتي ) وجود دارد. بهترين نمونه هاي سوزن دوزي شده منطقه در ساربوک وجود دارد. اكثريت زنان خانه دار به اين كار حين فراغت از ساير كارهاي منزل مشغول هستند. بسياري از مدل هاي سوزن دوزي شامل « روسري ، پيراهن و شلوار زنانه » مي باشد . زنان و دوختران ساربوکی با استفاده از نخ و سوزن به شكل ها و رنگ هاي متنوع سوزن دوزي مي كنند كه قیمت هر لباس حدود ۲۰۰۰۰۰هزار تومان میباشد و مي طلبد دولت در اين زمينه سرمايه گذاري و توجه بيشتري نمايد.
ساربوک ، دهكده اي فرهنگي :
يكي از روستاهايي كه از گذشته اي دور داراي فارغ التحصيل در مراكز آموزشي شهرهاي مختلف استان بوده است ، دهستان ساربوک مي باشد. براساس مطالعات صورت گرفته اين روستا تا سال 1384 حدود تقریبا ۴۰۰تا۵۰۰ نفر از مراكز آموزش عالي ( دانشگاههاي دولتي ، مراكز آموزشي تربيت معلم ، دانشگاه آزاد اسلامي) فارغ التحصيل شده اند و در مراكز اداري و سازمان هاي دولتي سطح استان ، بويژه چابهار ، نيك شهر ، كنارك مشغول به كار هستند. تمام مراكز آموزشي در مناطق آموزش و پرورش نيك شهر ، قصرقند ،بنت ، چابهار و كنارك مملو از كاركنان فرهنگي اين دهستان است .
عهم اكنون ۱۵۰۰نفر دانش آموز در دوره هاي ابتدايي، راهنمايي ، دبيرستان و مركز پيش دانشگاهي در اين روستا مشغول به تحصيل هستند كه در نوع خود جالب و در خور تحسين مي باشد . همچنين نهضت سواد آموزي كلاس هايي را در سطح روستا جهت يادگيري سواد براي بيسوادان داير نموده است .
وجود معلمين دلسوز مراكز آموزشي مختلف در سطح روستا ، خانواده مشوق ، وجود استعداد مناسب و زمينه قبلي براي تحصيل بدون ترديد در رشد و توسعه آموزشي و علمي ساربوک مؤثر بوده اند. در حال حاضر كمتر خانواده اي ديده مي شود كه حداقل داراي يك نفر دانشجو يا فارغ التحصيل دانشگاهي نباشد. همچنين قابل ذكر است كه 100% دانش آموزان مركز پيش دانشگاهي امام حسین(ع) در سال تحصيلي83-82 و 84-83 و ۸۶-۸۵ موفق به اخذ مدرك پيش دانشگاهي و قبولي در مراكز آموزش عالي ( در دور اول كنكور) شده اند.
اگر يك تحقيق بطور نمونه انجام دهيم در مي يابيم كه بيش از 90% ساربوکی هاداراي سوادي در مقطعه متوسطه و ديپلم به بالا هستند. در حقيقت اهميت سواد در اين روستا در بين مردم نهادينه شده است. اكثريت معلمين حق التدريس كه در روستاهاي اطراف مشغول به تدريس هستند ، از جوانان دهستان ساربوک مي باشند.
زير بناها و زير ساخت ها:
انواع امكانات و خدمات روستای ساربوک :
الف – خدمات آموزشي:
1- كودكستان 1 واحد
2- كلاس هاي نهضت سواد آموزي (چندین واحد موجود میباشد)
3- مدرسه ابتدايي چند پايه ۱ واحد دخترانه و ۱ واحد پسرانه
4- مدرسه راهنمايي ۲ واحد پسرانه و 1 واحد دخترانه
5- دبيرستان ( نظري) 1 واحد پسرانه و1 واحد دخترانه
ب – خدمات پزشكي درماني:
1- ماماي روستايي ۳ نفر
2- خانه بهداشت ۸ واحد
3- مركز بهداشتي درماني 1 واحد
ج – خدمات زير بنايي و رفاهي :
1- راه آسفالته تا مركز شهرستان
2- برق
3- آب لوله كشي
4- تلفن ( مركز تلفن ثابت ) و تحت پوشش شبكه تلفن همراه
د – خدمات اداري و رفاهي :
1- دهياري
2- شوراي ده (فعال)
3- دفتر پست
4- شركت تعاوني روستايي
5- فروشگاه هاي عرضه مواد غذايي
۶- زمين فوتبال
۷- پاسگاه انتظامي
۸- مسجد جامع و مسجد محله ۵ باب